Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 άλλαξε μια για πάντα τον ρου της σύγχρονης ιστορίας. Η εικόνα των Δίδυμων Πύργων στη Νέα Υόρκη, να καταρρέουν ζωντανά στις οθόνες εκατομμυρίων ανθρώπων χαράχτηκε ανεξίτηλα στην παγκόσμια συλλογική μνήμη, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας νέας εποχής γεωπολιτικής αβεβαιότητας και φόβου.
Ωστόσο, παράλληλα με τις επίσημες έρευνες και τα ιστορικά ντοκουμέντα, γεννήθηκε και κάτι άλλο: οι περιβόητες θεωρίες συνομωσίας! Σήμερα, 25 χρόνια μετά το χτύπημα, οι θεωρίες συνωμοσίας γύρω από το Σημείο Μηδέν, όχι μόνο δεν έχουν ατονήσει, αλλά συνεχίζουν να επιβιώνουν και να μεταλλάσσονται μέσα από τα social media.
Από το κλασικό πλέον αφήγημα ότι ήταν «χτύπημα εκ των έσω» και τα ερωτήματα για την ελεγχόμενη κατεδάφιση των κτιρίων, μέχρι τις πιο ακραίες φήμες για την πτώση στο Πεντάγωνο, ένα μεγάλο ποσοστό των πολιτών παγκοσμίως εξακολουθεί να αμφισβητεί την επίσημη εκδοχή των γεγονότων.
Γιατί όμως η 11η Σεπτεμβρίου αποτελεί το πιο γόνιμο έδαφος για τους λάτρεις της συνωμοσιολογίας και πώς οι θεωρίες αυτές κατάφεραν να διαμορφώσουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την αλήθεια και την πληροφορία σήμερα;
Οι δημοφιλέστερες θεωρίες συνωμοσίας
Η επίσημη έκθεση της Επιτροπής για την 11η Σεπτεμβρίου κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η τρομοκρατική οργάνωση Αλ Κάιντα ήταν η αποκλειστική υπεύθυνη για τις επιθέσεις. Ωστόσο, οι αμφισβητίες εστιάζουν εδώ και δυόμισι δεκαετίες σε συγκεκριμένα «τυφλά σημεία»:
Η ελεγχόμενη κατεδάφιση των Δίδυμων Πύργων: Πρόκειται για την πιο διαδεδομένη θεωρία. Οι υποστηρικτές της ισχυρίζονται ότι το καύσιμο των αεροπλάνων δεν αναπτύσσει αρκετά υψηλή θερμοκρασία για να λιώσει τον ατσάλινο σκελετό των κτιρίων. Υποστηρίζουν ότι οι Πύργοι κατέρρευσαν πολύ γρήγορα και κατακόρυφα επειδή είχαν τοποθετηθεί προηγουμένως εκρηκτικά στο εσωτερικό τους.
Το μυστήριο του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου 7 (WTC 7): Ο 47ώροφος αυτός ουρανοξύστης δεν χτυπήθηκε από αεροπλάνο, αλλά κατέρρευσε επτά ώρες μετά τους Δίδυμους Πύργους. Αν και οι επίσημες έρευνες έδειξαν ότι η κατάρρευση οφειλόταν σε δομικές ζημιές και ανεξέλεγκτες πυρκαγιές, οι συνωμοσιολόγοι το θεωρούν ως την απόλυτη «απόδειξη» συγκάλυψης.
Το «αόρατο» αεροπλάνο στο Πεντάγωνο: Η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι το Πεντάγωνο δεν χτυπήθηκε από την πτήση 77 της American Airlines, αλλά από έναν στρατιωτικό πύραυλο των ίδιων των ΗΠΑ. Οι συνωμοσιολόγοι βασίζονται στο γεγονός ότι οι πρώτες φωτογραφίες έδειχναν μια σχετικά μικρή τρύπα στο κτίριο, χωρίς εμφανή, μεγάλα συντρίμμια από τα φτερά του αεροπλάνου στο γρασίδι.
Η θεωρία του «Inside Job» (Εκ των έσω): Χωρίζεται σε δύο στρατόπεδα. Το LIHOP (Let It Happen On Purpose), που λέει ότι η αμερικανική κυβέρνηση γνώριζε για τις επιθέσεις αλλά επέτρεψε εσκεμμένα να συμβούν, και το MIHOP (Made It Happen On Purpose), που υποστηρίζει ότι οι ίδιες οι μυστικές υπηρεσίες σχεδίασαν το χτύπημα για να δικαιολογήσουν τους πολέμους που ακολούθησαν στη Μέση Ανατολή.
Από το Σημείο Μηδέν στα fake news
Η 11η Σεπτεμβρίου δεν άλλαξε μόνο την παγκόσμια ασφάλεια, αλλά μεταμόρφωσε ριζικά και το ψηφιακό τοπίο της πληροφορίας, θέτοντας τα θεμέλια για τον κόσμο των fake news στον οποίο ζούμε σήμερα.
Η «βάπτιση του πυρός» για το διαδίκτυο: Το 2001, τα social media δεν υπήρχαν, όμως το ίντερνετ άρχιζε να μπαίνει μαζικά σε κάθε σπίτι. Τα πρώτα forums και chat rooms έγιναν το τέλειο «εκκολαπτήριο». Για πρώτη φορά στην ιστορία, ερασιτέχνες ερευνητές μπορούσαν να μοιραστούν τις θεωρίες τους παγκοσμίως, παρακάμπτοντας τα παραδοσιακά ΜΜΕ. Το ερασιτεχνικό ντοκιμαντέρ Loose Change (2005) θεωρείται το πρώτο μεγάλο viral βίντεο στην ιστορία του ίντερνετ, δείχνοντας τον δρόμο για το πώς θα διαδίδονταν οι θεωρίες συνωμοσίας τα επόμενα χρόνια στο YouTube και το TikTok.
Η ανάγκη του εγκεφάλου για «μεγάλες» απαντήσεις: Η ψυχολογία εξηγεί ότι ο ανθρώπινος νους απεχθάνεται το χάος και την τυχαιότητα. Η ιδέα ότι μόλις 19 άτομα με απλούς χαρτοκόπτες κατάφεραν να ταπεινώσουν την ισχυρότερη υπερδύναμη του κόσμου προκαλεί τεράστιο υπαρξιακό τρόμο. Μια θεωρία συνωμοσίας —όσο σκοτεινή κι αν είναι— προσφέρει παραδόξως μια αίσθηση τάξης: αν πίσω από το κακό κρύβεται μια παντοδύναμη κυβέρνηση ή μια παγκόσμια ελίτ, τότε υπάρχει ένα σχέδιο. Και ένα κακό σχέδιο είναι πάντα πιο εύπεπτο για τον εγκέφαλο από την απόλυτη, τρομακτική τυχαιότητα.
