Πρόκειται για μία από τις πιο διάσημες συνθέσεις της κλασικής μουσικής και από τα κορυφαία έργα του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν. Ο λόγος, φυσικά, για το «Für Elise» (Για την Ελίζ) που δεν υπάρχει έστω ένας που να μην το έχει ακούσει ποτέ στη ζωή του.
Πρόκειται για μια τρίλεπτη μπαγκατέλα (μικρής διάρκειας σύνθεση για πιάνο με ελαφρύ περιεχόμενο) σε λα ελάσσονα, κι έκανε το ντεμπούτο της σαν σήμερα, στις 27 Απριλίου 1810. Σχεδόν 200 χρόνια μετά και η “Ελίζ” του Μπετόβεν εξακολουθεί να προκαλεί μια μοναδική ανατριχίλα όταν την ακούς, αλλά και μια ανεξήγητη θλίψη. Αποτελεί, όμως, και ένα μυστήριο, αφού γύρω από τη διάσημη αυτή σύνθεση έχουν αναπτυχθεί διάφορες θεωρίες και όλες έχουν να κάνουν με την… Ελίζ. Ήταν υπαρκτό πρόσωπο; Ο Μπετόβεν έγραψε το έργο αυτό για μία συγκεκριμένη γυναίκα; Ήταν πράγματι αυτό το όνομά της;
Μέχρι σήμερα κανείς, ακόμη και κορυφαίοι μουσικολόγοι δεν έχουν καταφέρει να βρουν με ατράνταχτα στοιχεία ποια είναι η γυναίκα που ενέπνευσε τον Μπετόβεν. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Observer, δεν την έχουν βρει γιατί πολύ απλά, δεν… υπάρχει.
Ο Νόρμαν Λέμπρεχτ, κορυφαίος ειδικός στον Μπετόβεν, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε ποτέ η Ελίζ. Όπως αποκαλύπτει στο βιβλίο του, «Why Beethoven», υπάρχουν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι έγινε γνωστή με τον τίτλο «Για την Ελίζ» λόγω λανθασμένης ανάγνωσης του χειρόγραφου του συνθέτη, που χρονολογείται στο 1810, το οποίο έχει χαθεί.
Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η Μπαμπέτ Μπρεντλ, μια συνταξιούχος καθηγήτρια στο Μόναχο, που είχε στην κατοχή της το χειρόγραφο το 1865, σκεφτόταν «αφηρημένα» τη δική της εγγονή, την Ελίζ, όταν διάβαζε την κακογραμμένη αφιέρωση του Μπετόβεν σε έναν επισκέπτη της. ακαδημαϊκό. Άλλωστε, λέγεται πως ο σπουδαίος συνθέτης δεν έκανε κακό γραφικό χαρακτήρα και δεν αποκλείεται να είχε και μία μορφή δυσλεξίας.
Ο ακαδημαϊκός όταν επισκέφτηκε την Μπρεντλ για να εξετάσει κάποια χειρόγραφα που είχε στην κατοχή της, μόλις είδε το συγκεκριμένο, αναγνώρισε με ενθουσιασμό τον γραφικό χαρακτήρα του Μπετόβεν και έπαιξε την άγνωστη μέχρι τότε μουσική στο πιάνο της. Με την άδεια της Μπρεντλ, το αντέγραψε και το συμπεριέλαβε στον τόμο που έγραψε για τον Μπετόβεν, το 1867.
Καθώς η μουσική έγινε δημοφιλής, πολλοί αναρωτήθηκαν ποια ήταν η Ελίζ και προσπάθησαν να την ανακαλύψουν. «Δεν υπάρχει σχεδόν κανένας χώρος στη γη που να μην έχει ακουστεί: από τις αίθουσες αναμονής των αεροδρομίων μέχρι τους ήχους κλήσης των τηλεφώνων. Ωστόσο, σε μια εποχή όπου όλες σχεδόν οι πληροφορίες βρίσκονται διαθέσιμες στο διαδίκτυο, η ανακάλυψη της πραγματικής Ελίζ αποδείχθηκε αδύνατη», γράφει στο βιβλίο του ο Λέμπρεχτ.
Μπορεί στη μουσική ο Μπετόβεν να μεγαλούργησε, όμως, στο κομμάτι του έρωτα δεν τα κατάφερε ποτέ. Ερωτεύτηκε διάφορες γυναίκες χωρίς ανταπόκριση, συμπεριλαμβανομένης της Τερέζ Μαλφάτι, μίας νεαρής μαθήτριάς του, η οποία στη συνέχεια παντρεύτηκε κάποιον άλλον. Και αυτό ήταν κάτι που ον πλήγωσε πολύ.
«Μπορεί η Μαλφάτι να ενθάρρυνε λίγο τον Μπετόβεν επειδή κολακεύτηκε που την φλέρταρε ένας διάσημος, παρότι κακόφημος και δύσοσμος άνδρας», είπε ο Λέμπρεχτ. «Κι αυτός μπορεί να σκέφτηκε, θα της δώσω λίγη χαρά, θα της γράψω ένα κομμάτι. Αυτό ήταν όλο», είπε ο συγγραφέας για το ενδεχόμενο η σύνθεση στην πραγματικότητα να μην ήταν “Για την Ελίζ”,αλλά “Για την Τερέζ”.
Όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Λέμπρεχτ, η Τερέζ χρόνια αργότερα γνώρισε έναν πιανίστα, τον Ρούντολφ Σάκνερ, ο οποίος, όταν αυτή πέθανε το 1851, κληρονόμησε όλο το αρχείο της καθώς και τη μουσική της.
Όπως εξηγεί ο συγγραφέας του βιβλίου, ο Σάκνερ ήταν ο νόθος γιος της Μπρεντλ, στην κατοχή της οποίας βρέθηκε η διάσημη σύνθεση του Μπετόβεν. Ο Λέμπρεχτ δεν αποκλείει το ενδεχόμενο, η Μπρεντλ επίτηδες να έκανε το γλωσσικό ολίσθημα και να είπε το “Für Elise”, προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η μικρή εγγονή της Ελίζ θα μείνει για πάντα στην Ιστορία της μουσικής.
«Έτσι πήρε τον τίτλο του το έργο. Καμία απολύτως σχέση με τον Μπετόβεν. Μάλλον θα έπρεπε να λέγεται “Für Therese” (Για την Τερέζ)», εξηγεί ο συγγραφέας. Είναι και αυτή μία θεωρία στις τόσες που έχουν αναπτυχθεί. Το σίγουρο είναι ότι η γυναίκα που ενέπνευσε τον Μπετόβεν κι έγραψε το σπουδαίο αυτό έργο, 200 χρόνια μετά αποτελεί ένα μεγάλο μυστήριο.
Πάντα σύμφωνα με τον Νόρμαν Λέμπρεχτ, ο συνθέτης παρόλο που ερωτευόταν συχνά, είχε μία απέχθεια προς τη σεξουαλική πράξη.
«Μπορούμε να είμαστε απολύτως σίγουροι ότι ο Μπετόβεν δεν έκανε σεξ σε κάποια σχέση του», ανέφερε ο Λέμπρεχτ σύμφωνα με τη Daily Mail.
«Και μπορούμε να είμαστε 98% σίγουροι ότι δεν είχε κάνει καθόλου σεξ στη ζωή του. Χρειαζόταν την αγάπη σαν ένα κίνητρο δημιουργίας, αλλά απέφευγε τη σεξουαλική πράξη σαν κάτι που ισοδυναμεί με αμαρτία και παραβίαση των φωτεινών ιδανικών», συμπλήρωσε ο συγγραφέας.
Ο συγγραφέας έφτασε σε αυτό το συμπέρασμα, αφού μελέτησε εκατοντάδες σελίδες ιστορικών καταγραφών, καθώς και τα “βιβλία συζητήσεων” που χρησιμοποιούσε ο Γερμανός συνθέτης για να επικοινωνεί με τους επισκέπτες του, αφού ήταν κουφός από την ηλικία των 30.
Ο ερευνητής εκτιμά ότι ο ιδιαίτερα ευαίσθητος Μπετόβεν σοκαρίστηκε από την ανηθικότητα με την οποία ήρθε αντιμέτωπος όταν έφτασε στην Αυστρία στην ηλικία των 21 και ένιωσε “απέχθεια από τη φιληδονία των Βιεννέζων και τη διαφθορά των πλουσίων. Ήταν μία πόλη όπου οι πλούσιοι μπορούσαν να αγοράσουν έφηβα κορίτσια από τους γονείς τους έτσι ώστε να μπορέσουν να τους πάρουν την παρθενία”.
Για τον Μπετόβεν, η Βιέννη ήταν… τα Σόδομα και τα Γόμορρα. Ακόμη και όταν είχε προσκληθεί από έναν φίλο του να επισκεφθούν έναν οίκο ανοχής, ο συνθέτης είχε αρνηθεί, ξεκαθαρίζοντας πως δεν είχε καμία πρόθεση να πάει σε ένα τέτοιο μέρος. Μετά την κώφωσή του, στα 30 του ο Μπετόβεν κλείστηκε στον εαυτό του και έπαψε να ερωτεύεται. Στα 40 του άρχισε και πάλι να ερωτεύεται, όμως, τώρα ο έρωτας λειτουργούσε για εκείνον περισσότερο ως ερέθισμα για να δημιουργήσει καλλιτεχνικά!
