Σαν σήμερα, στις 27 Οκτωβρίου 1932 έφυγε από τη ζωή η Σοφία Εγκαστρωμένου Σλήμαν, η δεύτερη σύζυγος του Ερρίκου Σλήμαν, του Γερμανού επιχειρηματία και ερασιτέχνη αρχαιολόγου, που έμελλε το όνομά του να γραφτεί με χρυσά γράμματα στην ιστορία, καθώς σε εκείνον χρωστάμε την ανακάλυψη της Τροίας και των Μυκηνών.
Ο Ερρίκος Σλήμαν ήταν μια χειμαρρώδης – και ταυτόχρονα αμφιλεγόμενη – προσωπικότητα, «εγκλωβίζοντας» τη νεαρή Σοφία – όταν παντρεύτηκαν ήταν μόλις 17 ετών – η οποία κατάφερε να χαράξει τη δική της πορεία μετά τον θάνατό του, ακολουθώντας μια φιλάνθρωπη διαδρομή, αφού μεταξύ άλλων είναι εκείνη που ίδρυσε το σανατόριο «Σωτηρία».
Σε κάθε περίπτωση, όμως, η ιστορία της Σοφίας Εγκαστρωμένου Σλήμαν, είναι συναρπαστική και αξίζει κανείς να την μελετήσει.
Κόρη του υφασματέμπορου Γεώργιου Εγκαστρωμένου, η Σοφία γεννήθηκε στην Αθήνα στις 12 Ιανουαρίου 1852 και σπούδασε στο Αρσάκειο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, όπου και αρίστευσε. Κάτι σπάνιο για την εποχή εκείνη για γυναίκα, οι οποίες τότε δεν είχαν εύκολα πρόσβαση στην ανώτατή εκπαίδευση. Η νεαρή Σοφία ήθελε να γίνει δασκάλα, αλλά καμιά φορά η μοίρα έχει άλλα σχέδια για εμάς, όπως και για εκείνη.
Ο Ερρίκος Σλήμαν, το 1869, έχοντας πάρει διαζύγιο από τη Ρωσίδα πρώτη του σύζυγο, με την οποία είχε αποκτήσει τρία παιδιά, ψάχνει για Ελληνίδα σύζυγο. Μάλιστα, είχε βάλει μέχρι και αγγελία σε εφημερίδα, όπου μεταξύ άλλων, ζητούσε η νύφη να έχει ελληνοπρεπή εμφάνιση, μαύρα μαλλιά και αν είναι δυνατόν να είναι και όμορφη. Α και να μοιάζει στον χαρακτήρα με τη μητέρα του!
Οι επίδοξες νύφες ήταν πολλές, αλλά καμιά δεν του έκανε το κλικ, μέχρι που ο καλός του φίλος και αρχιεπίσκοπος Θεόκλητος θα του στείλει και τη φωτογραφία της ανιψιάς του, Σοφίας Εγκαστρωμένου. Αυτό ήταν. Ο Ερρίκος Σλήμαν θα ερωτευθεί την μαθήτρια τότε, με την πρώτη ματιά και χρησιμοποιώντας τις σπουδές του στην αρχαιολογία, θα επισκεφθεί το Αρσάκειο με αφορμή να παρακολουθήσει μάθημα Αρχαίων Ελληνικών, προκειμένου να δει από κοντά τη Σοφία.
Την ερωτεύεται και τη ζητά σε γάμο. Το ζευγάρι είναι αταίριαστο, τους χωρίζει και μια μεγάλη διαφορά ηλικίας, προκαλώντας σκάνδαλο στην τότε καλή κοινωνία. Εξάλλου, για την οικογένειά της, αυτός ο γάμος ήταν κάτι σαν «Μάννα εξ’ ουρανού» για τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετώπιζε.
Η όμορφη Σοφία θα προσπαθήσει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του Σλήμαν. Μαζί θα γυρίσουν όλο τον κόσμο, θα γίνουν περιζήτητοι στα κοσμικά σαλόνια, η Σοφία όμως θα βρεθεί μόνη για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε ξενοδοχεία και επαύλεις, αγνοώντας πότε εκείνος θα επιστρέψει.
Η κοινή ζωή τους δεν είναι ονειρική, με τη Σοφία να ξεσπά: «Καλύτερα να πεθάνω, παρά να ζήσω στο πλευρό αυτού του άντρα». Αλλά και πάλι η μοίρα έχει άλλα σχέδια για εκείνη ή μάλλον για το ζευγάρι. Το 1870 ο Ερρίκος Σλήμαν θα πάει στα Δαρδανέλια και στον λόφο του Χισαρλίκ θα πραγματοποιήσει μια δοκιμαστική ανασκαφή, αναζητώντας την ομηρική Τροία. Θα επιστρέψει λίγους μήνες αργότερα με τη Σοφία, η οποία αποφασίζει να τον ακολουθήσει, παρότι μόλις είχε φέρει στον κόσμο το πρώτο τους παιδί, την Ανδρομάχη.
Το 1873 θα βρεθεί ο περίφημος «Θησαυρός του Πριάμου», όπως τουλάχιστον πίστευε ο Σλήμαν.
Μάλιστα, εκείνος θα φροντίσει να φωτογραφίσει τη μούσα του με τα λεγόμενα κοσμήματα της «Ωραίας Ελένης», κάνοντας γνωστή τη μορφή της Σοφίας Εγκαστρωμένου Σλήμαν σε όλο τον κόσμο.
Επιστρέφοντας στην Αθήνα, ο Σλήμαν γίνεται δεκτός με τιμές, του απονέμονται πανεπιστημιακοί τίτλοι και παίρνει την πολυπόθητη άδεια να πραγματοποιήσει ανασκαφές στις Μυκήνες το 1876, υπό την επίβλεψη της Ελληνικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Η Σοφία δουλεύει με συνεργείο έξω από τα τείχη, παρά τις αντιρρήσεις του επιβλέποντος αρχαιολόγου, Παναγιώτη Σταματάκη.
Το ζευγάρι δεν θα αργήσει να φτάσει στα ταφικά συμπλέγματα και να ανασκάψει τον Ταφικό Περίβολο Α’. Θεωρώντας, εξαιτίας των άφθονων χρυσών ευρημάτων, ότι έχει βρει τον τάφο του Αγαμέμνονα, ο Σλήμαν διαβεβαιώνει τον Γεώργιο Α’ ότι τα ευρήματα είναι περιουσία του ελληνικού κράτους.
Το 1878 γεννιέται ο γιος τους, Αγαμέμνων και ο αρχαιολόγος ζητά από τον Ερνέστο Τσίλλερ να σχεδιάσει το «Ιλίου Μέλαθρον», στην Πανεπιστημίου, το οποίο μέχρι πρόσφατα στέγαζε τον ιστορικό κινηματογράφο Ιντεάλ, ενώ πρόκειται να γίνει ξενοδοχείο.
Η Σοφία Σλήμαν εξακολουθεί να περνά πολύ χρόνο μόνη, καθώς ο σύζυγός της ταξιδεύει συχνά. Οι επιστολές που του στέλνει μέχρι και τον θάνατό του, αποκαλύπτουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει και τη μελαγχολία της. Οι βιογράφοι του Σλήμαν αργότερα θα αντιμετωπίσουν με συμπάθεια την «υπάκουη σύζυγο του ερευνητή», οι οποίοι εξηγούν πως παραμένει ένα τρυφερό και αφοσιωμένο κορίτσι.
Ο Ερρίκος Σλήμαν πεθαίνει μόνος στις 26 Νοεμβρίου του 1890, σε ξενοδοχείο της Νάπολης, όπου βρισκόταν για να επισκεφθεί την Πομπηία, παρά τις συστάσεις των γιατρών. Η Σοφία είναι τότε μόλις 38 ετών. Δεν θα ξαναπαντρευτεί, όμως, θα αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στις φιλανθρωπίες
Το σημαντικότερο έργο της «μητέρας των φυματικών», όπως τη χαρακτήρισαν, ήταν η ίδρυση, επί δημαρχίας Σπύρου Μερκούρη, με δικές της δαπάνες, του «Σωτηρία», που ήταν το πρώτο αστικό ελληνικό σανατόριο για τη νοσηλεία άπορων φυματικών.
Η ίδια είχε καταφέρει, ως επικεφαλής του συλλόγου «Σωτηρία», εξέχον μέλος του οποίου ήταν και η Καλλιρρόη Παρέν, να παραχωρηθεί το οικόπεδο από τη Μονή Πετράκη, ενώ υπηρέτησε το σανατόριο ως διευθύντρια για πολλά χρόνια. Σήμερα, το «Σωτηρία», που έμβλημά του έχει τη μορφή της, είναι το μεγαλύτερο πνευμονολογικό κέντρο της Ελλάδας και από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης.
Η Σοφία Σλήμαν χρηματοδότησε τις ανασκαφές του αρχαιολόγου Ντέρπφελντ στην Τροία και έκανε δωρεές στον Ευαγγελισμό, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Νομισματικό Μουσείο.
Μετά από ένα ταξίδι στην Τρίπολη για τη δημιουργία σανατορίου, πεθαίνει στις 27 Οκτωβρίου του 1932, σε ηλικία 80 ετών. Θα ταφεί δίπλα στον Ερρίκο Σλήμαν, στον οικογενειακό τους τάφο στο Α Νεκροταφείο που φιλοτέχνησε ο Ερνέστος Τσίλλερ. Στο τελευταίο της ταξίδι, θα τη συνοδεύσει όλη η Αθήνα, με επικεφαλής τον Ελευθέριο Βενιζέλο.
