Το ημερολόγιο δείχνει 26 Απριλίου 1986, ξημερώματα Σαββάτου. Στην κωμόπολη Πρυπιάτ, στα σημερινά εδάφη της Ουκρανίας (τότε Σοβιετική Ένωση), ήταν μία αρκετά ζεστή ανοιξιάτικη βραδιά και κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι σε λίγες ώρες θα έπαιρνε σάρκα και οστά ο χειρότερος εφιάλτης που θα ακούει στο όνομα Τσέρνομπιλ.
Στον πυρηνικό σταθμό «Βλαντιμίρ Ίλιτς Λένιν» του Τσέρνομπιλ είχε προγραμματιστεί μια δοκιμή για τον έλεγχο των συστημάτων ασφαλείας. Ένας εκκωφαντικός ήχος που ακούγεται από τον αντιδραστήρα Νο. 4 είναι η αρχή του μεγαλύτερου εφιάλτη που έζησε η ανθρωπότητα, μετά την Χιροσίμα.
Εξάλλου, η έκρηξη του αντιδραστήρα του Τσέρνομπιλ είναι σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη «η μεγαλύτερη περιβαλλοντική καταστροφή στην ιστορία της ανθρωπότητας». Η ποσότητα ραδιενέργειας που απελευθερώθηκε στην ατμόσφαιρα είναι σχεδόν 200 φορές μεγαλύτερη από τη ραδιενέργεια που απελευθερώθηκε από τις δύο ατομικές βόμβες του Ναγκασάκι και της Χιροσίμα μαζί.
Όπως αναφέρει ο διακεκριμένος Βρετανός δημοσιογράφος, Άνταμ Χίγκινμποθαμ στο βιβλίο του με τίτλο «Μidnight in Chernobyl» («Μεσάνυχτα στο Τσερνομπίλ»), τον καιρό εκείνο ο πυρηνικός σταθμός του Τσέρνομπιλ ήταν ο μεγαλύτερος σε ισχύ της Σοβιετικής Ένωσης. Και από την έκρηξη εκλύθηκε ραδιενεργό νέφος που απλώθηκε σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις σχεδόν σ’ ολόκληρο το βόρειο ημισφαίριο της Γης, από την τότε Τσεχοσλοβακία μέχρι την Ιαπωνία. Όπως αναφέρει, οι άμεσες αιτίες ήταν οι αστοχίες στον σχεδιασμό, αλλά και μια σειρά ανθρώπινων λαθών, που έγιναν μέσα σε λίγα τρομακτικά λεπτά.
Μάλιστα, σύμφωνα με τον Βρετανό δημοσιογράφο, όταν έγινε αντιληπτή η έκταση της καταστροφής, οι σοβιετικές Αρχές απαίτησαν «πατριωτική θυσία» και μυστικότητα. Και χρειάστηκαν να περάσουν 32 ώρες για να δοθεί τελικά η εντολή εκκένωσης της πόλης Πριπιάτ, η οποία στο μεταξύ είχε «βομβαρδιστεί» από τα ραδιενεργά ισότοπα. Όσο για την επίσημη ανακοίνωση της Μόσχας για το δυστύχημα; Χρειάστηκαν να περάσουν 48 ώρες μετά την έκρηξη για να βγάλουν ανακοίνωση κι ενώ ραδιενεργό σύννεφο κάλυπτε την Ευρώπη. Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, δε, σχολίασε το συμβάν στις 14 Μαΐου, δηλαδή τρεις εβδομάδες αργότερα.
Η Ελλάδα ετοιμαζόταν για το Πάσχα, καθώς η 26η Απριλίου 1986 ήταν το Σάββατο του Λαζάρου. Τα νέα του πυρηνικού δυστυχήματος στη χώρα μας έφτασαν με λίγες ημέρες καθυστέρηση. Συγκεκριμένα, στους Έλληνες η είδηση μεταδόθηκε από το νυχτερινό δελτίο της ΕΡΤ, το βράδυ της Μ. Τρίτης που περιλάμβανε εικόνες από την επίσημη ενημέρωση που έκανε ο εκπρόσωπος της Σοβιετικής Ένωσης. Η είδηση ήταν πρώτη στο δελτίο, το οποίο εκφωνούσε ο Κώστας Χούντας.
Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ζητά από τους επιστήμονες να είναι προσεκτικοί για να μην προκληθεί πανικός. Λέγεται, μάλιστα, πως όταν ένας επιστήμονας του Δημόκριτου αντέδρασε και ζήτησε να ενημερωθεί ο κόσμος για τους κινδύνους… απολύθηκε! Φαίνεται πως δεν θα έπρεπε τίποτα να χαλάσει το Πάσχα των Ελλήνων.
Οι λακωνικές κυβερνητικές δηλώσεις προκαλούν την αντίδραση της αντιπολίτευσης που κατηγορεί το ΠΑΣΟΚ ότι «προστατεύει την Σοβιετική Ένωση», ενώ το ΚΚΕ που μέσω του Ριζοσπάστη κάνει λόγο για «αντισοβιετικό νέφος» που έχει καλύψει την Ευρώπη!
Το δυστύχημα στάθηκε αφορμή για να υπάρξει μία περίοδος πολιτικής πόλωσης και διπλής ανάγνωσης των συνεπειών του, αφού ακόμα και σε μία τέτοια εφιαλτική στιγμή, οι κομματικές ιδεολογίες ήταν πάνω από το συμφέρων των πολιτών, που δεν ήξεραν τι να πρωτοπιστέψουν και βρίσκονταν στο σκοτάδι, ειδικά το πρώτο διάστημα.
Από τη μία ήταν ο Τύπος που πρόσκειντο στη Δεξιά έκανε λόγο για τον όλεθρο που ήρθε από τη Σοβιετική Ένωση και από την άλλη οι αριστερές εφημερίδες – με χαρακτηριστικότερο το πρωτοσέλιδο του Ριζοσπάστη που έκανε λόγο για… σοβιετικό νέφος – που έβλεπαν «δάκτυλο» της Δύσης και κανένα λόγο ανησυχίας για το πυρηνικό νέφος που εξαπλωνόταν απειλητικά.
Την άγνοια διαδέχτηκε ο πανικός. Έξω από τα σούπερ μάρκετ σχηματίζονταν ουρές. Αν και δεν υπήρχε πλήρης επίγνωση του κινδύνου και τι έπρεπε ο κόσμος να προσέχει ή να αποφεύγει, τα ράφια άδειαζαν με καταιγιστικούς ρυθμούς, σαν να βρισκόμασταν σε πόλεμο. Γάλατα εβαπορέ, μακαρόνια, ρύζια και κονσέρβες εξαφανίστηκαν. Από την Πρωτομαγιά και μετά η εικόνα ήταν καλύτερα διαμορφωμένη, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη.
Η «Αυριανή» σε πρωτοσέλιδό της ανέφερε πως υπάρχει σοβαρός κίνδυνος και για την Ελλάδα από τη διαρροή ραδιενέργειας στο Τσέρνομπιλ, αναφέροντας πως εντοπίστηκε ραδιενέργεια, σε κρέας, γάλα και τυριά. Η «Ακρόπολις» ανέφερε στο δικό της πρωτοσέλιδο πως στην «Ελλάδα εντείνεται η επαγρύπνηση για επικίνδυνη ραδιενέργεια». Ενώ ο «Ριζοσπάστης», λόγω Σοβιετικής Ένωσης, επέμενε πως «καλλιεργούν τον πανικό».
Τις επόμενες ημέρες προϊόντα, όπως το φρέσκο γάλα, τα λαχανικά, τα φρούτα και το κρέας πετώνται ως «επικίνδυνα», αφού ο κόσμος από τον φόβο δεν τα αγοράζει, με αποτέλεσμα να μειώνονται δραματικά οι πωλήσεις τους. Οι εταιρείες, όπως η ΕΒΓΑ για τα παγωτά της, βγάζουν ανακοινώσεις πως έχουν γίνει οι απαραίτητοι έλεγχοι και τα προϊόντα τους είναι ακίνδυνα από ραδιενέργεια, προτρέποντας τον κόσμο να φάει άφοβα.
Για τους επόμενους, ειδικά μήνες, μπήκαμε σε μια περίοδο απαγορεύσεων. Ενδεικτικά:
Οι βλαβερές επιπτώσεις του Τσέρνομπιλ, πάντως στην Ελλάδα δεν άργησαν να φανούν. Άλλωστε, μέρος του ραδιενεργού νέφους επηρέασε κυρίως τη Βόρεια Ελλάδα και τη Θεσσαλία, όπου χρόνια αργότερα ανιχνεύονταν ποσά ραδιενέργειας υψηλότερα του κανονικού.
Την περίοδο εκείνη υπολογίζεται πως έγιναν 2.500 εκτρώσεις κυήσεων πρώτου τριμήνου, καθώς υπήρχε έντονος ο φόβος για τις επιπτώσεις που πιθανόν να είχε η ραδιενέργεια στο έμβρυο. Αν και όπως αναφέρεται σε μελέτη του Δημήτρη Τριχόπουλου για τις τερατογενέσεις, οι οποίες έχουν καταγραφεί σε όλη την Ευρώπη, δεν υπάρχει στατιστική στην Ελλάδα.
Υπάρχει, όμως, για την παιδική λευχαιμία, όπου σύμφωνα με μελέτη αυξήθηκε. Επίσης, ιατρικοί κύκλοι αποδίδουν 1500 περιπτώσεις καρκίνου (τη δεκαετία 1986-1996) σε πιθανές επιπτώσεις του Τσερνόμπιλ, καθώς δεν δικαιολογούνταν από το ιστορικό του ασθενούς.
