Ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ δεν υπήρξε απλώς ένας χορευτής· ήταν μια φλόγα που έκαιγε και από τις δύο άκρες, ένας επαναστάτης που δραπέτευσε από τα δεσμά ενός καθεστώτος για να βρει καταφύγιο στην απόλυτη ελευθερία της κίνησης.
Ήταν ο άνθρωπος που επηρέασε τον κόσμο του μπαλέτου όσο λίγοι, αναμορφώνοντας τον τρόπο που θα έβλεπε από εδώ και πέρα ο κόσμος τους άντρες χορευτές. Ήταν κι εκείνος που ως χορευτής μεταπηδούσε από το κλασικό μπαλέτο στον μοντέρνο χορό με τέτοια ευκολία που καταργούσε τα όριά τους, δημιουργώντας «σχολής».
Ο «ιπτάμενος» Ρούντολφ Νουρέγιεφ, λοιπόν, ο άνθρωπος με τα μανιασμένα άλματα και τις θρυλικές περιστροφές, ο χορευτής με τη χαρισματική προσωπικότητα και τον αντισυμβατικό τρόπο ζωής, έφυγε σαν σήμερα έχοντας ένα πικρό τέλος.
Ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ παρέμεινε ενεργός χορευτής μέχρι τα 50 του(!), δηλώνοντας παροιμιωδώς ότι «τα πόδια μου είναι σκυλιά».
Γεννήθηκε στις 17 Μαρτίου 1938 μέσα σε ένα βαγόνι της Υπερσιβηρικής αμαξοστοιχίας, καθώς αυτή διέσχιζε τις όχθες της λίμνης Βαϊκάλης, κοντά στο Ιρκούτσκ της Σιβηρίας. Η μητέρα του, Φαρίντα, ταξίδευε με τις τρεις κόρες της για να συναντήσει τον σύζυγό της, Χαμέτ, ο οποίος υπηρετούσε ως πολιτικός επίτροπος του Κόκκινου Στρατού στο Βλαδιβοστόκ.
Ο ίδιος ο Νουρέγιεφ θεωρούσε τη γέννησή του εν κινήσει εξαιρετικά συμβολική για την μετέπειτα ζωή του. Όπως είχε δηλώσει, ένιωθε ότι το πεπρωμένο του ήταν να είναι ένας κοσμοπολίτης, ένας άνθρωπος χωρίς ρίζες που δεν ανήκε πουθενά και βρισκόταν σε διαρκή κίνηση.
Όταν η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στη Σοβιετική Ένωση, η οικογένειά του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Μόσχα και να βρει καταφύγιο στο Μπασκίρ. Παρά το γεγονός ότι μαστίζονταν από τη φτώχεια εκεί, η μητέρα του κατάφερε να αποκτήσει ένα εισιτήριο για την όπερα και τον πήρε στα κρυφά μαζί της: με την πρώτη ματιά στην περίφημη μπαλαρίνα Zaituna Nazretdinova, ο Ρούντολφ μαγεύτηκε και αποφάσισε να γίνει χορευτής.
Σε ηλικία 11 ετών, ξεκίνησε μαθήματα χορού, καθώς το σώμα του κρίθηκε ιδανικό… Μέχρι να κλείσει τα 15 του, το πηγαίο ταλέντο που διέθετε του είχε ήδη εξασφαλίσει δουλειά ως αναπληρωματικός χορευτής στην τοπική όπερα! Ο επόμενος χρόνος θα τον βρει επαγγελματία πλέον χορευτή, με το μπαλέτο της πόλης να του δίνει την πρώτη επίσημη δουλειά του. Σύντομα θα περιόδευε με το μπαλέτο στη Μόσχα και κατόπιν στη ρωσική επικράτεια. Τον επόμενο χρόνο στα 17 του, γίνεται δεκτός στην περίφημη Σχολή Μπαλέτου του Λένινγκραντ, με τον Αλεξάντερ Πούσκιν να γίνεται δάσκαλος και μέντοράς του.
Αποφοιτώντας, ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ θα προσληφθεί αμέσως από τα επίσης περίφημα Μπαλέτα Κίροφ της Αγίας Πετρούπολης και θα κάνει το ντεμπούτο του τον Οκτώβριο του 1958 δίπλα στην μπαλαρίνα Natalia Dudinskaya. Μέσα στα επόμενα χρόνια, θα ερμήνευε 15 και πλέον κορυφαίους χορευτικούς ρόλους, όλους σε παραγωγές του Θεάτρου Κίροφ, περιλαμβανομένων των μνημειωδών «Ωραία Κοιμωμένη» και «Λίμνη των Κύκνων».
Το 1961, ο Νουρέγιεφ βρέθηκε για τις επαγγελματικές του ανάγκες στο Παρίσι, ενώ την ίδια χρονιά θα κάνει και το βρετανικό του ντεμπούτο, εμφανιζόμενος στη Βασιλική Ακαδημία Χορού δίπλα στην μπαλαρίνα Margot Fonteyn. Η μνημειώδης χημεία τους θα τους έκανε καλλιτεχνικό ζευγάρι, για τα επόμενα 20 χρόνια, με το χορευτικό ντουέτο να κάνει τη διαφορά στο μπαλέτο προσελκύοντας μεγάλα κοινά και εξασφαλίζοντας βέβαια για τον εαυτό τους παχυλές αμοιβές.
Λίγο μετά ήρθε η μακροχρόνια συνεργασία του με το Βασιλικό Μπαλέτο, που θα γινόταν το δεύτερο σπίτι του μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’70.
Το 1961, μόλις στο πρώτο του ταξίδι εκτός Σοβιετικής Ένωσης, ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ αρνείται να επιστρέψει στη χώρα του. Η KGB τον είχε ήδη βάλει στο στόχαστρο εξαιτίας της ομοφυλοφιλίας του και ο χορευτής ζήτησε πολιτικό άσυλο στη Γαλλία. Αυτομάτως κηρύχθηκε ανεπιθύμητος στην πατρίδα του και του απαγορεύτηκε διά παντός η είσοδος στη χώρα.
Και έπρεπε να περιμένει 28 χρόνια και να ζητήσει την προσωπική παρέμβαση του τότε ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ για να του επιτραπεί να παρευρεθεί στην κηδεία της μητέρας του το 1989… Το 1962, θα λάβει τη βρετανική υπηκοότητα και θα εγκαινιάσει τη μακροχρόνια συνεργασία του με το Βασιλικό Μπαλέτο της Αγγλίας. Στη διάρκεια της καριέρας του θα κάνει πολυάριθμες εμφανίσεις τόσο πάνω στη σκηνή όσο και στη μεγάλη αλλά και τη μικρή οθόνη.
Παθιασμένη και αντισυμβατική προσωπικότητα δεν έκρυψε ποτέ τις σεξουαλικές του προτιμήσεις, με τα θυελλώδη του ειδύλλια να ακολουθούνται κατά πόδας από τον σκανδαλοθηρικό Τύπο. Συναναστρεφόταν γνωστά ονόματα του ευρύτερου καλλιτεχνικού χώρου, όπως τον Μικ Τζάγκερ, την Τζάκι Κένεντι, τον Άντι Γουόρχολ και τον Φρέντι Μέρκιουρι.
Έζησε έναν μεγάλο έρωτα με τον δανό χορευτή Έρικ Μπρουν που κράτησε 25 χρόνια – με κάποια σύντομα διαλείμματα- μέχρι τον θάνατο εκείνου το 1986. Ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ το 1984 διαγνώστηκε με AIDS, γεγονός που θα αρνηθεί για πολλά χρόνια, ισχυριζόμενος ότι ήταν υγιής.
Η αλήθεια είναι πως τα σημάδια της ασθένειάς του δεν ήταν ορατά, μέχρι το 1992 και μετέπειτα, όταν μπήκε στο τελευταίο στάδιο του AIDS. Παρά τα προβλήματα υγείας, συνεχίζει να εμφανίζεται ως μαέστρος πλέον σε συμφωνικές σε όλο τον κόσμο, με την αγάπη για τη δουλειά του να τον κρατά σε εγρήγορση. Τον Νοέμβριο του 1992 διακομίζεται σε παρισινό νοσοκομείο, όπου και πεθαίνει στις 6 Ιανουαρίου 1993, σε ηλικία 54 ετών από καρδιακές επιπλοκές.
