«Εκεί που καίνε βιβλία, στο τέλος θα κάψουν και ανθρώπους» είχε γράψει το 1820 ο Εβραίος ποιητής Χάινριχ Χάινε, στο έργο του «Almansor». Και να που έναν αιώνα μετά, η φράση του αποδείχθηκε προφητική.
Ήταν σαν σήμερα, 10 Μαΐου 1933, όταν έλαβε χώρα το «Ολοκαύτωμα των βιβλίων» από τη ναζιστική Γερμανία. Στην Πλατεία Όπερας του Βερολίνου (σημερινή Bebelplatz) πραγματοποιήθηκε το σκηνικό μιας από τις πιο εμβληματικές τελετές λογοκρισίας του 20ού αιώνα: οι ναζί, με πρωτοβουλία της φοιτητικής οργάνωσης Deutsche Studentenschaft και με την υποστήριξη καθηγητών και αξιωματούχων, έκαψαν δημόσια πάνω από 20.000 βιβλία που θεωρούνταν «αντιγερμανικά» ή «μη-αρειανά».
«Μα τι εξέλιξη είναι αυτή! Στον Μεσαίωνα θα έκαιγαν εμένα. Τώρα καίνε μόνο τα βιβλία μου», είχε πει ο Φρόιντ, μόλις έμαθε ότι τα δικά του βιβλία ήταν από τα πρώτα που κάηκαν στο «Ολοκαύτωμα». Μια φράση ανατριχιαστική, αν σκεφτεί κανείς πως μετά από λίγα χρόνια, οι Ναζί του Χίτλερ δεν δίστασαν να ρίξουν στην πυρά εκατομμύρια Εβραίους, όπως ήταν και ο ίδιος ο Φρόιντ.
Αμέσως μόλις οι ναζί ήρθαν στην εξουσία στις αρχές του 1933, έβαλαν σε άμεση εφαρμογή σχέδιό τους, δηλαδή το ολοκληρωτικό πογκρόμ και ενάντια στην τέχνη που δεν πληρούσε τα νοσηρά κριτήριά τους. Εμβληματικά έργα Εβραίων, διάσημων συγγραφέων με επιρροή στον κόσμο, αλλά και πολιτικά βιβλία μαρξιστών μπήκαν στο στόχαστρο του Χίτλερ.
Στο πλαίσιο αυτό, από τον Μάρτιο του 1933 μέχρι και τον Οκτώβριο της ίδιας φωτιάς έκαψαν βιβλία σε 70 πόλεις της Γερμανίας. Οργανωτής και εκτελεστής του εν λόγω ολοκαυτώματος ήταν η ναζιστική «Γερμανική Φοιτητική Ένωση» σε συνεργασία με την «Χιτλερική Νεολαία».
Ωστόσο, το αποκορύφωμα της χιτλερικής προπαγάνδας και παράνοιας ήταν στις 10 Μαΐου του 1933, όταν στην Πλατεία Όπερας του Βερολίνου και σε ακόμη 21 πόλεις ταυτόχρονα, υπό την επίβλεψη του Γκέμπελς, έλαβε χώρα το μεγαλύτερο σε έκταση κάψιμο βιβλίων που έμεινε στην Ιστορία ως «Ολοκαύτωμα των βιβλίων».
Σε μια συμβολική κίνηση, οι ναζί φοιτητές έκαψαν πάνω από 25.000 τόμους «μη γερμανικών» βιβλίων. Τη μαύρη εκείνη νύχτα της 10ης Μαΐου, στο Βερολίνο, το Μόναχο, την Βόννη και σε κάθε γερμανική πόλη στην οποία υπήρχε πανεπιστημιακό ίδρυμα, ναζί φοιτητές συμμετείχαν στο ολοκαύτωμα των βιβλίων. Τη νοσηρή τελετή διέκοψε κάποια στιγμή η βροχή, γι’ αυτό μερικά τα έκαψαν τις επόμενες μέρες, ενώ ένα μέρος τους κάηκε σε ναζιστική τελετή την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου στις 21 Ιουνίου.
Εκείνη τη νύχτα της 10ης Μαΐου, πριν την πυρά διαβάστηκαν τα «Δώδεκα Θέσφατα» της ναζιστικής ιδεολογίας. Στη φωτιά παραδόθηκαν έργα των Καρλ Μαρξ, Σίγκμουντ Φρόιντ, Μπέρτολτ Μπρεχτ, Τόμας και Χάινριχ Μαν, Άλμπερτ Αϊνστάιν, Ρόζα Λούξεμπουργκ, Έριχ Κέστνερ (ο ίδιος παρακολούθησε ανώνυμα την καταστροφή του βιβλίου του «Fabian»), αλλά και ξένων συγγραφέων όπως ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ και η Έλεν Κέλερ. Πολλοί από τους συγγραφείς είχαν ήδη φύγει από τη Γερμανία, διαισθανόμενοι τον επερχόμενο ζόφο.
Η τελετή εξελίχθηκε σε μαζικό θέαμα: περίπου 40.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στο Βερολίνο για να ακούσουν τον υπουργό Προπαγάνδας Γιόζεφ Γκέμπελς, ο οποίος διακήρυξε το τέλος του «εξτρεμιστικού εβραϊκού πνεύματος» και την έναρξη μιας νέας εποχής «ηθικής και πειθαρχίας».
