Πείστηκα πως ορισμένα οράματα δεν πεθαίνουν ποτέ…
Αντιθέτως μεγαλώνουν και δυναμώνουν, σαν το παλιό καλό κρασί…
Υπάρχουν ταξίδια που τα σχεδιάζεις και υπάρχουν ταξίδια που σε οδηγούν εκείνα εκεί που πρέπει να βρεθείς.
Η Νάουσα ήταν για μένα ένα τέτοιο ταξίδι.
Ένας τόπος που κουβαλά τη δική του ξεχωριστή οινική ιστορία, μια πόλη που έχει ταυτιστεί με το Ξινόμαυρο, τους αμπελώνες και τους ανθρώπους που αφιέρωσαν τη ζωή τους στο ελληνικό κρασί. Αυτή τη φορά όμως ο λόγος της επίσκεψής μου ήταν διαφορετικός.
Ήθελα να γνωρίσω τη ΒΙΒΟΝ.
Την πρώτη Βιβλιοθήκη Οίνου της Ελλάδας.
Και κυρίως να συναντήσω τον άνθρωπο που συνεχίζει να δίνει ζωή σε ένα όραμα που ξεκίνησε πολλά χρόνια πριν.
Τον Μιχάλη Μπουτάρη.
Μόλις έφτασα στην οδό Χατζημαλούση 17, στο κέντρο της Νάουσας, κατάλαβα πως δεν επρόκειτο για μία ακόμη επίσκεψη σε έναν πολιτιστικό χώρο. Το διατηρητέο κτίριο του 1908, που κάποτε φιλοξενούσε το σπίτι και το πρώτο οινοποιείο της οικογένειας Μπουτάρη, έχει μια ιδιαίτερη αύρα.
Υπάρχουν κτίρια που απλώς στέκουν απέναντί σου.
Και υπάρχουν κτίρια που σου μιλούν.
Η ΒΙΒΟΝ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
«Πριν ακόμη περάσεις την είσοδο, αισθάνεσαι ότι εδώ κατοικούν ιστορίες. Ιστορίες ανθρώπων, ενός τόπου, μιας οικογένειας που άλλαξε το πρόσωπο του ελληνικού κρασιού.»
Η ΒΙΒΟΝ δημιουργήθηκε από το Ίδρυμα Μπουτάρη σε συνεργασία με τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας και την Future Library. Δεν είναι απλώς η πρώτη θεματική Βιβλιοθήκη Οίνου της χώρας. Είναι η αναβίωση του ίδιου του Ιδρύματος Μπουτάρη και ένας χώρος αφιερωμένος στη μελέτη, την έρευνα και τη διάδοση της γνώσης γύρω από το ελληνικό κρασί.
Και κάπου εκεί αρχίζει να γίνεται αντιληπτό ότι η λέξη «βιβλιοθήκη» ίσως δεν αρκεί για να περιγράψει αυτό το εγχείρημα.
Γιατί η ΒΙΒΟΝ είναι εμπειρία.
Είναι μνήμη.
Είναι πολιτισμός.
Και πάνω απ’ όλα είναι η συνέχεια ενός οράματος.
Του Γιάννη Μπουτάρη.
Η παρουσία του είναι παντού.
Στα βιβλία.
Στις φωτογραφίες.
Στα προσωπικά του αντικείμενα.
Στα γνωστά και αγαπημένα «κιτς» που τόσο τον εξέφραζαν.
Μα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, βρίσκεται στην ίδια τη φιλοσοφία του χώρου.
Στην ιδέα ότι το κρασί δεν είναι απλώς ένα προϊόν.
Είναι ιστορία.
Είναι γνώση.
Είναι πολιτισμός.
Είναι οι άνθρωποι.
Στη ΒΙΒΟΝ με υποδέχθηκε ο Μιχάλης Μπουτάρης, μικρότερος γιος του Γιάννη Μπουτάρη, πέμπτη γενιά μιας οικογένειας που σφράγισε την ιστορία του ελληνικού κρασιού. Σπούδασε στο Harvard και στο UC Davis της Καλιφόρνιας, απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο στην Αμπελουργία, εργάστηκε για χρόνια στην Κίνα, ανέπτυξε διεθνείς δραστηριότητες και συνέβαλε στην εξωστρέφεια του ελληνικού αμπελώνα.
Σήμερα είναι Αντιπρόεδρος της Κυρ-Γιάννη και Γραμματέας του Ιδρύματος Μπουτάρη.
Ωστόσο, τίποτα από αυτά δεν είναι το πρώτο πράγμα που παρατηρείς όταν τον συναντάς.
Αυτό που σου μένει είναι η ηρεμία, η ουσιαστικότητα και η ευγενική αποφασιστικότητα με την οποία μιλά για τη ΒΙΒΟΝ.
Γιατί καταλαβαίνεις αμέσως πως για εκείνον δεν πρόκειται για ένα ακόμη project.
Πρόκειται για προσωπική υπόθεση.
Για μια βαθιά ανάγκη να διατηρηθεί ζωντανή η παρακαταθήκη του πατέρα του και ταυτόχρονα να δημιουργηθεί κάτι που θα ανήκει στις επόμενες γενιές.
Καθώς περπατούσαμε ανάμεσα στα ράφια, μου εξηγούσε πως η συλλογή της ΒΙΒΟΝ ξεκίνησε από δύο εξαιρετικά σημαντικές δωρεές. Την προσωπική βιβλιοθήκη του Γιάννη Μπουτάρη και εκείνη της σπουδαίας οινολόγου Δρ. Σταυρούλας Κουράκου-Δραγώνα.
Χιλιάδες σελίδες γνώσης.
Χιλιάδες ιστορίες.
Χιλιάδες αφορμές για να ανακαλύψει κανείς έναν ολόκληρο κόσμο.
Και όμως, αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν ότι η ΒΙΒΟΝ δεν απευθύνεται μόνο στους ειδικούς.
Δεν χρειάζεται να είσαι οινολόγος.
Δεν χρειάζεται να είσαι ερευνητής.
Δεν χρειάζεται καν να γνωρίζεις από κρασί.
Αρκεί να έχεις περιέργεια.
Να αγαπάς την ανακάλυψη.
Να θέλεις να μάθεις.
Ένα βιβλίο για το Ξινόμαυρο μπορεί να σε οδηγήσει στην ιστορία της Νάουσας. Μια έκδοση για την οινολογία μπορεί να σε φέρει μπροστά σε συζητήσεις για την κλιματική αλλαγή, τη γαστρονομία, το περιβάλλον ή τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Σε έναν κόσμο που κινείται διαρκώς πιο γρήγορα, η ΒΙΒΟΝ σε προσκαλεί να σταματήσεις για λίγο και να αφεθείς στη γνώση.
Όσο μιλούσα με τον Μιχάλη Μπουτάρη, συνειδητοποιούσα πως η ΒΙΒΟΝ δεν χτίστηκε μόνο με σχέδια, μελέτες και βιβλία. Χτίστηκε με μνήμη, επιμονή και αγάπη. Μου εξήγησε ότι χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια για να ταξινομήσει το προσωπικό αρχείο του πατέρα του. Επιστολές, έγγραφα, σημειώσεις, παλιές φιάλες κρασιού, φωτογραφίες, μικροαντικείμενα μιας ολόκληρης ζωής. Κάθε αντικείμενο έκρυβε μια ιστορία και κάθε ιστορία έναν άνθρωπο. Σε μια ξεχωριστή γωνιά που θυμίζει σπηλιά μνήμης, μέσα σε ειδικά διαμορφωμένες προθήκες, φιλοξενούνται μικροί θησαυροί της οικογένειας. Παιχνίδια από τα παιδικά του χρόνια, δώρα που είχαν λάβει ο παππούς και ο πατέρας του, αντικείμενα χωρίς οικονομική αξία αλλά με τεράστιο συναισθηματικό βάρος. Είναι από εκείνες τις λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά και μετατρέπουν έναν χώρο σε εμπειρία.
Η αλήθεια είναι πως ο Μιχάλης δεν βλέπει τη ΒΙΒΟΝ ως μια βιβλιοθήκη που ολοκληρώθηκε. Τη βλέπει ως έναν ζωντανό οργανισμό που βρίσκεται ακόμη στην αρχή του ταξιδιού του. Το πατρικό σπίτι της οικογένειας Μπουτάρη, φορτωμένο με αναμνήσεις, όνειρα και ιστορία πολλών γενεών, φιλοδοξεί να μετατραπεί σε ένα σημείο αναφοράς για τον πολιτισμό της Νάουσας.
Υπάρχει όμως μια γωνιά στη ΒΙΒΟΝ που με συγκίνησε περισσότερο από όλες. Ένας ιδιαίτερος χώρος, σχεδόν σαν σπηλιά μνήμης, που δημιούργησε ο Μιχάλης Μπουτάρης ύστερα από αμέτρητες ώρες ταξινόμησης οικογενειακών κειμηλίων και προσωπικών αρχείων. Μου εξήγησε ότι χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια για να περάσουν από τα χέρια του επιστολές, έγγραφα, φωτογραφίες, παλιές φιάλες κρασιού, σημειώσεις και προσωπικά αντικείμενα του πατέρα του. Μέσα σε ειδικά διαμορφωμένες θήκες φυλάσσονται μικροί θησαυροί μιας οικογενειακής διαδρομής που ξεπερνά τον έναν αιώνα. Ανάμεσά τους, παιδικά παιχνίδια, αναμνηστικά, δώρα που είχαν λάβει ο παππούς και ο πατέρας του, αντικείμενα που ίσως να μην έχουν μεγάλη υλική αξία, αλλά κουβαλούν μέσα τους ολόκληρες ζωές.
Σε έναν χώρο ανοιχτό σε συνεργασίες, εκθέσεις, συζητήσεις, εκπαιδευτικές δράσεις και πολιτιστικά δρώμενα. Ένα μονοπάτι πολιτισμού που θα ενώνει το κρασί με την ιστορία, την τέχνη, τη γνώση και τους ανθρώπους. Και ακούγοντάς τον να μιλά γι’ αυτά τα σχέδια, καταλάβαινα πως η ΒΙΒΟΝ δεν αφηγείται μόνο το παρελθόν της οικογένειας Μπουτάρη. Γράφει ήδη το επόμενο κεφάλαιό της.
Η έκπληξη όμως δεν σταματά στα βιβλία.
Η ΒΙΒΟΝ συνδέεται με τη βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής και προσφέρει δωρεάν πρόσβαση σε χιλιάδες ψηφιακές πηγές και βάσεις δεδομένων. Το έντυπο βιβλίο συναντά την τεχνολογία και δημιουργεί ένα μοναδικό περιβάλλον μάθησης και έρευνας.
Σημαντική είναι και η συμβολή του Κωνσταντίνου Λαζαράκη MW, του πρώτου Master of Wine της Ελλάδας, ο οποίος συμμετέχει ως Επιμελητής Βιβλίων, ενισχύοντας τη σύνδεση της ΒΙΒΟΝ με τη διεθνή επιστημονική κοινότητα του κρασιού.
Και έπειτα έρχεται ίσως η πιο συναρπαστική στιγμή της περιήγησης.
Ο μεγάλος διαδραστικός χάρτης των 26 οινοποιείων της ζώνης ΠΟΠ Νάουσα.
Ξαφνικά ολόκληρος ο αμπελώνας της περιοχής απλώνεται μπροστά σου.
Σκανάρεις τα στοιχεία κάθε οινοποιείου.
Βλέπεις εικόνες.
Παρακολουθείς βίντεο.
Ακούς ιστορίες.
Μαθαίνεις.
Και αντιλαμβάνεσαι πως η Νάουσα δεν είναι απλώς ένας ακόμη ταξιδιωτικός προορισμός.
Είναι ένας ζωντανός οργανισμός που αναπνέει μέσα από το αμπέλι και τους ανθρώπους του.
Καθώς προχωρούσαμε προς το εσωτερικό του παλιού οινοποιείου, συναντήσαμε τις ιστορικές δεξαμενές που διατηρούνται ακόμη στον χώρο.
Εκεί η συγκίνηση γίνεται σχεδόν απτή.
Το παρελθόν δεν εκτίθεται πίσω από γυάλινες προθήκες.
Συνυπάρχει με το παρόν.
Και η οικογενειακή ιστορία της οικογένειας Μπουτάρη συναντά την ιστορία του ελληνικού κρασιού.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα της ΒΙΒΟΝ.
Δεν λειτουργεί ως μουσείο.
Δεν λειτουργεί ως μνημείο.
Δεν λειτουργεί ως χώρος νοσταλγίας.
Αντίθετα.
Λειτουργεί ως ένας ζωντανός χώρος συνάντησης.
Ένας χώρος όπου παιδιά, φοιτητές, εκπαιδευτικοί, ερευνητές και απλοί επισκέπτες μπορούν να μάθουν, να συζητήσουν και να ανακαλύψουν.
Μέσα στον πρώτο χρόνο λειτουργίας της έχει ήδη φιλοξενήσει δεκάδες δράσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, παρουσιάσεις βιβλίων, προβολές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ αποτελεί και σταθμό των περιφερειακών προβολών του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
Η ΒΙΒΟΝ ανοίγει συνεχώς νέους δρόμους διαλόγου γύρω από το κρασί, τη βιώσιμη αμπελουργία, την κλιματική κρίση και το μέλλον της αγροτικής παραγωγής.
Κανένα θέμα δεν μένει κλεισμένο στους ειδικούς.
Όλα γίνονται αντικείμενο συζήτησης για όλους.
Φεύγοντας από τη Νάουσα και κοιτάζοντας τη φωτογραφία που βγάλαμε με τον Μιχάλη Μπουτάρη, σκεφτόμουν πως τελικά δεν είχα επισκεφθεί απλώς μια βιβλιοθήκη.
Είχα επισκεφθεί έναν τόπο μνήμης και ελπίδας.
Έναν τόπο που αποδεικνύει ότι οι άνθρωποι φεύγουν, αλλά τα οράματά τους μπορούν να συνεχίσουν να εμπνέουν.
Η ΒΙΒΟΝ είναι ακριβώς αυτό.
Η απόδειξη ότι το όραμα του Γιάννη Μπουτάρη δεν έμεινε ακίνητο στον χρόνο.
Συνεχίζει να εξελίσσεται.
Να εμπνέει.
Να μορφώνει.
Να ενώνει.
Και να προσφέρει έναν ακόμη, πολύ σημαντικό λόγο για να επισκεφθεί κανείς τη Νάουσα.
Γιατί κάποιες φορές, το πιο όμορφο ταξίδι δεν είναι εκείνο που σε οδηγεί σε έναν τόπο.
Είναι εκείνο που σε φέρνει κοντά στους ανθρώπους, στις ιστορίες και στις ιδέες που αξίζει να μείνουν ζωντανές για πάντα.
Όταν έκλεισα πίσω μου την πόρτα της ΒΙΒΟΝ, ένιωσα πως δεν αποχαιρετούσα έναν χώρο αλλά έναν παλιό φίλο. Για μια στιγμή μου φάνηκε σαν ο Γιάννης να με άγγιξε στον ώμο και να μου είπε με εκείνο το γνώριμο χαμόγελο: «Να ξανάρθεις, Κατερίνα. Εδώ θα είμαι». Και τότε κατάλαβα πως η αληθινή παρουσία των ανθρώπων δεν χάνεται ποτέ. Μένει ζωντανή εκεί όπου εξακολουθεί να χτυπά η καρδιά του οράματός τους.
BIBON- Βιβλιοθήκη Οίνου
Νάουσα 59200 – Χατζημαλούση 17
Τ: 23320 24993
Email: [email protected]
Διαβάστε επίσης:
